مرکز مدیریت حوادث و فوریت های پزشکی استان بوشهر

جمعه 22 فروردين 1399

وظائف کارگروه حوزه سلامت در بحران های پرتوی - هسته ای

 

 

 

 

پدافند غیر عامل:

           مثل مصونیت سازي براي انسان است. از درون ما را مصون می کند. کاري کنیم که ما مصونیت در خودمان بوجود بیاوریم، این با پدافند غیر عامل تحقق پیدا می کند.

مقام معظم رهبري

 

 

 

 

پدافند غیرعامل ( Passive Defense  )

 

وظائف کارگروه حوزه سلامت

در دنیای پیرامون ما و حتی در درون بدن ما مواد رادیو اکتیو وجود دارند  . در استخوان های ما پلوتونیم و رادیوم در ماهیچه های ما کربن و پتاسیم و در ریه های ما تریتیوم و گازهای نادر پرتوزا وجود دارند . ما از فضای اطراف خود توسط تابش های کیهانی و از داخل بدن توسط مواد پرتوزای طبیعی و مصنوعی که هر روز میخوریم و می آشامیم تحت تابش هستیم.

 

با وجود مزایای تابش در عرصه علم، صنعت ،حفاظت محیط زیست ، پزشکی و برخی امور آموزشی ، استفاده رادیو اکتیو نامشخص در انبارهای زباله ، منابع تشعشعی رها شده یا دزدیده شده و نیز هر گونه عملکرد نادرست در استفاده از موارد صلح آمیز هسته ای لزوم تدوین و اجرای برنامه منسجم در برابر حوادث تشعشعی را مشخص می کند.

 

از سوی دیگر بررسی حوادث هسته ای مانند حادثه چونوبیل و گوینیا و .. و پیامدهای این حوادث ، داشتن یک برنامه مقابله با حوادث هسته ای (Disaster Planning ) را برای تیم های پزشکی لازم و ضروری می داند ، تا بتواند در کمترین زمان و صحیح ترین روش ، به ارائه خدمات فوریتهای اورژانس ها اهتمام ورزند.

 

کشور ما نیز که در آستانه صنعتی شدن گامهای موثری را بویژه در فن آوری هسته ای برداشته است،  نیاز به آمادگی تمام عیار پزشکی جهت کاهش مرگ و میر و ضایعات ناشی از این حوادث دارد. از طرفی با ایجاد درک اساسی از تابش در جامعه، هراس مبالغه آمیز ناشی از اشعه یونیزان ، جای خود را به پاسخ مناسب به اینگونه حوادث خواهد داد.

 

قربانیان حوادث هسته ای عمدتا بیمارانی می باشند که دچار سوختگی های حرارتی ، تروماهای غیر نافذ و آسیب های فشاری ناشی از انفجارات احتراقی و تماس با تشعشعات رادیو اکتیو می باشد که تیمهای مراقبتهای طبی اورژانس بایستی بتوانند به طور صحیح و سریع وظایف خود را انجام دهند .اولین کار تیم های پزشکی پس از ارزیابی منطقه و مشخص شدن نوع و شدت حادثه حفظ امنیت خود و حادثه دیدگان می باشد. حفظ امنیت خود با پوشیدن لباسهای محافظ و رعایت نکات ایمنی و ایجاد فاصله و قرار دادن موادی بین حادثه دیدگان و مواد رادیو اکتیو می باشد که آنها را از آلودگی با ماده رادیو اکتیو حفظ کند.

 

 

 

-         انواع پرتوهای یونیزان

ذرات الفا :

ذراتی دارای جرم و بار (چهار برابر جرم یک نوترون ) هستند . ذرات الفا بخاطر اندازه خود نمی توانند فاصله زیادی را بپیمایند و بطور کامل بوسیله لایه های مرده پوست یا لباس نظامی متوقف می شوند . این ذرات خطر پرتوگیری خارجی قابل اغماضی دارند . اما وقتی از یک منبع رادیونوکلویید داخل بدن ساطع میشوند می توانند سبب آسیب قابل توجه سلولی در بافتهای اطراف منبع ساطع کننده شوند .

 

ذرات بتا :

 ذراتی بسیار سبک و دارای بار الکتریکی هستند که عمدتا در پرتوهای ناشی از ریزش هسته ای وجود دارند . این ذرات می توانند فاصله کوتاهی را در بافت بپیمایند . اگر مقادیر زیادی از آنها به پوست برخورد کند می توانند باعث آسیب در لایه بازال شاخی پوست شوند . ضایعه ایجاد شده سوختگی بتا خوانده می شود که شبیه سوختگی ناشی از گرما است .

 

پرتوهای گاما : 

در حین یک انفجار هسته ای و در جریان ریزش هسته ای ساطع شده و پرتوهایی بدون بار و شبیه پرتو ایکس هستند . پرتوهای گاما بسیار پر انرژی بوده و از ماده براحتی عبور میکنند . بدلیل خصوصیت نفوذ زیاد ، پرتو گاما می تواند سبب پرتوگیری تمام بدن گردد.

 

نوترون ها مثل پرتوهای گاما بدون بار هستند . فقط در هنگام انفجار هسته ای ساطع شده و در هنگام ریزش هسته ای خطری به شمار نمی روند. در هر حال ، نوترونهای جرم قابل توجهی داشته و با هسته اتم ها تداخل نموده و به شدت ساختار اتمی را در هم می ریزند . در مقایسه با پرتوهای گاما  نوترونها بیشتر به بافت زنده اسیب می رسانند .

 

وقتی پرتو با اتم ها بر هم کنس می کند ، انرژی واگذار شده سبب پونیزاسیئن ( برانگیختگی الکترون ) می شود . این پونیزاسیون ممکن است باعث اسیب به مولکولهای بحرانی خاص یا اختارهای داخل سلول شود . اثر پرتو در سلول بطور مستقیم و غیرمتسقیم می باشد .

 

 پرتو ممکن است بطور مستقیم با یک اتم یا مولکول نسبتا غیر قابل ترمیم بوده و سلول یا میمیرد و یا دچار سوء عملکرد می شود .

 

همچنین پرتو می تواند بطور غیرمستقیم از طریق برهم کنش با مولکولهای آب موجود در بدن ، باعث آسیب به سلول شود .انرژی واگذار شده به آب ، باعث تولید مولکولهای ناپایدار و سمی هیپراکسید می شود . سپس این مولکولها باعث آسیب به مولکولهای حساس شده و سبب بر هم خوردن ریز ساختارها و اجرا سلول می شوند .

 

... اکنون با توجه به موارد فوق و بر اساس قوانین حاکم بر زندگی و معیشتی بشر واقف و آگاه باشیم که حادثه هیچ گاه خبر نمی دهد و می طلبد تا ما در تمامی عرصه ها فعالیت مهیا و آماده باشیم.

لذا در همین راستا سناریوئی طرح گردیده که سبب می گردد تا ما را در فضای یک حادثه ای قرار دهد که آن حادثه از نوع بشر ساخته ی(Deliberate/Inadvertent) پرتوی – هسته ای باشد.

 

 

                تعئین اعضای کارگروه و معرفی به قرارگاه پدافند پرتوی استان جهت تصویب

 

                - فرمانده محترم درمانگاه حضرت قائم (عج )

 

                ـ مديريت محترم درمان سازمان تأمين اجتماعي استان

 

                ـ مدير عامل محترم جمعيت هلال احمر استان

 

                ـ مدير كل محترم دامپزشكي استان

 

                ـ مدير كل محترم شركت آب و فاضلاب شهري استان

 

                ـ مدير كل محترم شركت آب و فاضلاب روستايي استان

 

                ـ مدير محترم پايگاه منطقه اي انتقال خون استان

 

                ـ مدير كل محترم حفاظت محيط زيست استان

 

                ـ مسئول محترم بسيج جامعه پزشكي استان

 

                - فرمانده محترم بیمارستان های ارتش جمهوری اسلامی

 

                - بیمارستان های تابعه و غیر تابعه/غیر نظامی استان

 

                ... و همچنین بر حسب نوع موضوع با محوریت های اجرا و انجام با صلاحدید و اجماع نظر مدعوین دیگری نیز حضور خواهند داشت.

 

 

                تدوین طرح انتقال مصدومین به مراکز درمانی

 

-              برحسب اطلاعات اولیه ی واصله شعاع آلودگی تا پنج کیلومتری بوده و این مورد باعث می گردد تا خارج از آن محدوده امنیت هسته ای – پرتوی وجود داشته باشد. اما بایستی موارد و قوانین ایمنی و رفع آلودگی را مد نظر گرفته تا این طرح در قالب تریاژ با محوریت زمان، فاصله، جمعیت مصدوم و ... با آمادگی اماکن درمانی اجرا و عملیاتی گردد.

 

                تدوین طرح درمان مصدومین با تاکید بر جلوگیری از انتشار آلودگی

 

-              باید بیمارستان خود را قفل کرده و تا جای ممکن ورود و خروج افراد را کنترل نمایید. (با تعیین خطوط، حد و مرزها، امنیت و ...)

 

این اقدام به دلیل زیر صورت می گیرد:

 

•             با کنترل رفت و آمدها , می توان از ورود افرادی که ممکن است به مواد رادیو اکتیو آلوده باشند و از درهای ورودی دیگر وارد شده و لذا آلودگی به مواد هسته ای را در کل بیمارستان انتشار دهند جلوگیری شود .

 

•             ممکن است بیماران بدحالی , از ورودی های فرعی وارد بیمارستان شده و در راهروهای کم تردد بیمارستان و یا حیاط بیمارستان یا در هر نقطه ای دور از دید کارکنان درمانی قرار گرفته و عملا از دریافت مراقبتهای مورد نیاز خود محروم شوند.با محدود کردن ورودی های بیمارستان به دو درب , این احتمال از بین می رود .

 

•             ممکن است افراد آلوده ای , از ورودی اصلی بیماران وارد شوند اما بدلیل اضطراب و سرگردانی تصمیم به ترک بدون اطلاع بیمارستان بگیرند , با کنترل رفت و آمد ها می توان از خروج این افراد از بیمارستان ؛ قبل از دریافت مراقبت های مورد نیاز خود ؛ جلوگیری کرده و به این ترتیب هم خود آن ها را مورد مراقبت و حمایت قرارداد و از انتشار آلودگی در جامعه پیشگیری کرد.

 

 

 

 

 

-              اقدامات ذیل برای رفع آلودگی در محیط سلامت بیمارستان الزامیست:

o             ارزیابی مصدوم

 

o             خارج کردن لباس های مصدوم

 

o             تحویل وسایل مصدوم(رعایت اصول ایمنی پرتوی – هسته ای)

 

o             دتکت کردن مصدوم

 

o             بررسی مصدوم

 

o             مسائل روانی، معاینه، تهیه ی نمونه و ... مصدوم

 

                ایجاد آمادگی در پرسنل دانشگاه و بیمارستان های تابعه برای اجرای ماموریت در شرائط حوادث هسته ای

 

                (Prevention & Preparedness Phases)

 

-              آموزش

 

-              فراخوان

 

-              مانور(عملیاتی/غیرعملیاتی)

 

-              ICS

 

-              و ...

 

                (Adventure Phases)

-              بر اساس قوانین و مقررات مدیریت بحران در این سناریو بایستی با محوریت

بتوسط EOC مرکز مدیریت حوادث به حوزه سلامت اطلاع رسانی و اعلام آمادگی گردد.

 

Golden Time & Early Warning

                بالا بردن سطح دانش هسته ای کادر درمانی

 

-              اقدام به آموزش ها، فراخوان ها، مانورها و ... با اجرا و انجام آنها در سطوح مقدماتی/متوسطه و پیشرفته با محوریت استمرار و دائم...

 

                ارتقاء ظرفیت و قابلیت های تخصصی بخش های درمانی در حوادث هسته ای

 

-              اجرا و انجام این موضوع در حوزه سلامت با استمرار آموزش ها و وجود نیروهای مجرب عملیاتی می گردد.

 

-              جذب نیروهای متخصص و فراخوان آن ها

 

-              تغییر کاربری اماکن درمانی به این نوع حادثه

 

-              فراخوان کلیه ی نیروها

 

-              سامان و سازمان بخشیدن به آزمایشگاه ها(خون، تیروئید و ...)

 

-              فراهم و مهیا نمودن امکانات و تجهیزات تخصصی و مورد نیاز...

 

                ظرفیت سازی مراکز درمانی موجود جهت پذیرش مصدومان پرتوی در حوادث هسته ای

 

-              طراحی و تمهید یک VIP در هر بخش جهت مصدومین پرتوی – هسته ای

 

-              تغییر کاربری آنها با رعایت Golden Time & Early Warning

            

    کسب اطلاعات تخصصی در مورد اثرات و پیامدهای حوادث سایت با همکاری مسئولین مراکز هسته ای استان و انعکاس آن به سایر دستگاه های ذیربط

 

-              وجود ارزیاب ها و دیده بان ها بعنوان افراد حاضردر صحنه و اولین شاهد ان می توانند اطلاعات ابتدائی را از وقوع، پیشآمد و حوادث رخ داده شده جهت اقدامات اولیه ی حوزه سلامت اطلاع و مخابره کنند...

 

-              وجود EOC مرکز مدیریت حوادث استان

 

-              مرکز بهداشتی درمانی روستائی هلیله و درمانگاه شاهد نیروگاه می توانند بهترین ارزیاب های تخصصی First Area باشند.

 

                آموزش مستمر و ارتقاء سطح دانش کارکنان بهداشت و درمان در زمینه تشخیص اثرات پرتوگیری و درمان مصدومین پرتوی

 

-              آموزش

-              فراخوان

-              مانور(عملیاتی/غیرعملیاتی)

-              ICS

-              و ...

                تهیه و نگهداری داروهای پرتوی و غیرپرتوی و اقلام ضروری پزشکی و توزیع آن در منطقه حادثه دیده و جامعه در معرض خطر

 

-              اجرا و انجام تفاهم نامه در حوزه مدیریت بحران و پدافند غیرعامل با محوریت سلامت الزامی و لازم الاجراست.

 

-              محیط های دپو با رعایت استانداردهای Structural & Non Structural با محوریت های ISO & H.S.E الزامیست.

 

-              تمهیدات و برنامه ریزی های کوتاه، میان و بلند مدت انبار داری های تخصصی در این خصوص بسیار حائز اهمیت می باشد.

 

-              تهیه و فراهم نمودن داروها و تجهیزات – امکانات تخصصی با محوریت پرتوی – هسته ای الزامیست و همچنین آموزش و اطلاع رسانی جامعه نسبت به نحوه استفاده...

 

                بالا بردن سطح دانش مردم منطقه نسبت به موضوعات هسته ای و اقدامات حفاظتی در زمان حوادث هسته ای با تهیه طرح و دستورالعمل لازم

 

-              در این خصوص  که سلامت عام و جامعه ی مردمی مدنظر می باشد توصیه می گردد از موارد ذیل جهت ارتقاء دانش – آگاهی و اطلاع رسانی استفاده نمود:

 

               مساجد

 

               اماکن آموزشی

 

               نشریات

 

               صدا و سیما

 

               روابط عمومی حوزه سلامت

 

               پمفلت، توزیع CD و ...

 

               و ... با محوریت های (Local/Regional/Statewide & …)

 

                بالا بردن سطح دانش مسئولین استان در خصوص موضوعات هسته ای با تاکید بر پیامدهای مخاطرات هسته ای مرکز استان با هماهنگی قرارگاه پرتوی کشور

 

-              آموزش با محوریت های سطوح مقدماتی/متوسطه و پیشرفته با محوریت استمرار و دائم...

 

-              برگزاری و شرکت در کارگروه ها، سمینار و ...

 

-              تعامل و هماهنگی های درون، بین و برون بخشی با محوریت های پرتوی – هسته ای

 

-              و ...

 

همچنین لازم و واجب است در Responsibility Base  در حوزه سلامت:

 

                برنامه ریزی

 

                توجه به نقش مرکز درمانی و پیش بیمارستانی

 

                قابلیت و ظرفیت های حوزه سلامت

 

                فعال سازی کمیته های ایمنی و بحران

 

                جلوگیری و ممانعت از نشر و پراکندگی های آلودگی

 

        Decontamination Base

        

        چارت های ICS با محوریت های سازمانی و پرسنلی

                و ...

          

     همچنین آگاهی و اطلاعات کافی در خصوص کمربندهای چشمه، Zonage و کلیه ی گام ها و اقدامات نیاز به پاسخ در حوزه سلامت با محوریت پرتوی – هسته ای ...

 

نیازمندی های حوزه سلامت با محوریت درمان:

 

-              مجموعه آلودگی زدائی

 

-              10 عدد دوش(مردانه) و 10 عدد دوش(زنانه)

 

-              همچنین طراحی سیستم های فاضلاب با سپتیک های قابل حمل

 

-              طراحی اورژانس مخصوص مصدومین پرتوی – هسته ای

 

-              طراحی Specially area  جهت بیماران و مصدومین بدحال...(مانند دوش، رخکن و ......)

 

-              دتکتور(پرسنل/ مراجعین )

 

-              آمبولانس های ویژه حمل مصدومین و بیماران پرتوی – هسته ای

 

-              لباس های مخصوص

 

-              انبار مناسب و مطلوب

 

-              آموزش(حوزه سلامت/همگانی)

 

-              آمادگی با محوریت Golden Time & Early Warningجهت جداسازی قسمت های آلوده

 

عملیات اورژانس
واحد مالی اداری
آموزش
کارگروه بهداشت
اورژانس بیمارستانی
روابط عمومی
بیشتر
ارتباط با ریاست
بیشتر
تالار گفتمان
آموزش